Een rugzak of rugtas of ransel is een tas die op de rug wordt gedragen. Hij wordt opgehangen door middel van een of twee schouderbanden, al dragen sommigen een tas met twee banden ook aan een enkele band. Er zijn rugtassen in allerlei soorten en maten, zoals de trekkersrugtas (ook wel backpack genoemd), waarmee met gemak 20 kg bagage kan worden gedragen, zonder al te veel hinder te ondervinden. De grootte van de rugtas wordt echter niet in gewicht, maar door middel van inhoud aangegeven, met als eenheid liters. Deze trekkersrugtas heeft een stijf en sterk frame waarmee relatief grote lasten gedragen kunnen worden. Het gewicht voor bij deze typen wordt door middel van een heupgordel voornamelijk op de heupen gedragen. Dit werkt echter alleen als je een backpack goed afstelt. Met een goede afstelling rust het gewicht op de heupen en worden de schouders ontlast.
 
De rugtas wordt onder meer gebruikt door rugzaktoeristen en lange afstandswandelaars. Soms wordt een rugtas ook door fietsers gebruikt, maar dit wordt voor lange afstanden niet aanbevolen. Een fietser kan beter investeren in een extra bagagedrager.
 
Scholieren gebruiken vaak een rugtas voor de schoolboeken. Ook zijn er speciale rugtassen voor schoolcomputers. Deze soorten van rugtassen zijn dan voorzien van extra opbergruimtes, waarin men veilig alles kan opbergen. Het spreekt vanzelf dat aan deze rugtassen heel andere eisen worden gesteld dan aan de rugtas voor toeristen. Zo is de rugtas voor de gemiddelde toerist of backpacker groter dan deze voor de scholieren. Niet te vergeten dat backpack rugtassen vaak voorzien zijn van extra-functies aangepast aan bepaalde situaties of omgevingen. Een voorbeeld van een rugtas, aangepast aan bepaalde omgevingen is de hydro rugtas. Deze rugzak is speciaal gemaakt om grote hoeveelheden water in op te slaan, ideaal om droge gebieden te doorkruisen.